ویژگی های کودک و توانبخشی و گفتارتوان گستر

پایگاه اطلاع رسانی گفتار توان گستر ارائه دهنده کاملترین و جامع ترین اطلاعات توانبخشی گفتار درمانی کاردرمانی فیزیو تراپی اپتومتری شنوایی سنجی ارتوپدی فنی

مدیریت سایت : سیاوش عطایی آسیب شناس گفتار و زبان همراه : 09121623463

كودكان جسماً توانايي تبسم كردن را دارند ، ولي نخستين لبخندشان انعكاسي است . نوزاد شما نمي داندكه حالات چهره اش مي تواند تأثير چشمگيري در شما و ديگران داشته باشد .

در واقع لبخند جزيي از مجموعه رفتاري همچون شير خوردن يا سكسكه كردن است. زماني كه او بيدار است ، بي آن كه حواس خود را بر روي چيزي متمركز كند ، مي خندد و حتي در خواب هم دست به اين كار مي زند . شايد نخستين تبسم هاي كودكان نشانه هاي شادماني يا شناسايي نباشد ولي موقعي كه لبخند آنان را با تبسم پاسخ مي دهيد به كاري مبادرت مي ورزيد كه نه تنها طبيعي ، بلكه مهم است . لبخندهاي نخستين كودك محبت و دلبستگي پديد مي آورد . او نمي خواهد خنده اش مايه سرگرمي باشد بلكه كنش متقابلي را بين خود و پدر و مادرش پديد مي آورد كه از همان آغاز فرح افزاست .

بيشتر كودكان در يك تا دو ماهگي شروع به لبخند زدن مي كنند. هر چند كودك از لحظه تولد تبسم مي كند، اما در اولين لبخند شادي بخش و هدفمندش ، شما متوجه اين تفاوت مي شويد . كودك پس از يك ماهگي صورت شما را مي شناسد . ممكن است اين شناخت را هميشه با لبخند نشان ندهد . ولي در چهارماهگي ، لبخندش نمايانگر بازشناسي واقعي است . او ترجيح مي دهد كه به رخ شما بنگرد و علت لبخند زدنش به شما اين است كه در مي يابد چهره روبه رويش به چيزي مي ماند كه قبلاً ديده است . دوران لبخند ، همانند تمام فرآيندهاي رشد ، در ميان نوزادان متفاوت است. در ضمن كودكان از حيث سهولت و شمار تبسم ها با هم فرق دارند و اين مسئله نمايشگر تفاوت هاي ذاتي آنهاست. اگر چه ممكن است قادر به تغيير خلق وخوي كودكتان نباشيد ولي يك مورد قطعي است و آن اين كه وقتي او لبخند مي زند شما هم به او تبسم مي كنيد .

كودكان همين كه راه مي افتند و زبان باز مي كنند ، مي خواهند در كارهاي خانه همكاري و مشاركت جويند. ولي شمار فراواني از پدران و مادران از بيم خراب شدن چيزي يا به سبب ملاحظات بي اندازه ، به فرزندانشان اجازه ياري رساندن نمي دهند و اين بي ترديد عمل اشتباهي است . كودكاني كه اجازه همكاري در امور مربوط به خانه را پيدا مي كنند به گونه اي احساس اعتبار كرده و براي خود ارزش قايل مي شوند و يا با پدر و مادرشان پيوندي صميمانه برقرار مي سازند . از همين رو بعدها خيلي زود آماده مساعدت و همراهي در امور گوناگون مي شوند . گفتني است مدد رساني كودكان بايد كاملاً اختياري و داوطلبانه باشد. نمونه هاي ذيل شما را با توانايي هاي كودكان در سنين مختلف آشنا مي كند.

كودكان پنج ساله : اطفال در اين سن ، مدت كوتاهي مي توانند به انجام عملي بپردازند . از كارهاي مناسب براي اين رده سني مي توان به مواردي همچون : چيدن و برچيدن سفره ، خالي كردن لباس ها داخل ماشين لباسشويي ، حمل كردن بسته هاي سبك خريد و دسته كردن دستمال ها اشاره كرد .

كودكان شش ساله : در اين گروه سني چون بچه ها به مدرسه مي روند در نتيجه قادر به انجام اموري مانند : مرتب كردن اتاق خود ، جارو كردن ، آب دادن گل ها ، تا كردن پوشاك هستند.

كودكان نه ساله : از آن جايي كه در اين سن به بچه ها پيوسته فرصت همكاري و مشاركت داده شده ، بنابر اين مي توانند به صورت مستقل در پختن غذا و شيريني ، آماده كردن صبحانه و مراقبت از خواهر و برادرشان نقش مؤثري داشته باشند .

مشاهده رشد كودك ، تجربه شگفت انگيز و بي نظيري براي پدر و مادر است . فراگيري نشستن ، راه رفتن و حرف زدن ، برخي از شاخص هاي عمده بالندگي اند كه كودك به دست مي آورد ولي رشد او فرآيندي بغرنج و درحال تكوين است . خردسالان پيوسته دستخوش شماري از دگرگوني هاي جسمي و روحي هستند.

هرچند هيچ وقت دو بچه به يك اندازه رشد نمي كنند اما آنان بايد بتوانند در بعضي سنين دست به كارهاي مشابهي بزنند . شما به عنوان پدر يا مادر در موقعيت بسيار حساسي قرا ر دارند كه لازم است متوجه رشد فرزند خود شويد . شاخص هايي كه در زير آمده اند ، رهنمودهايي بس مفيد و چاره ساز هستند. با كاربرد وجه مشخصه هاي ذيل شاهد چگونگي رشد كودك خويش خواهيد شد .

به ياد داشته باشيد كه دادن پاسخ " منفي " به هر كدام از پرسش هايي كه آورده ايم ، لزوماً به اين معني نيست كه مشكلي پديد آمده است .

سرعت رشد هر كودك اعم از دختر يا پسر، خاص خود او است و شايد رشد آنها در بعضي جهات كندتر از ساير بچه هاي هم سن و سالشان باشد . به خاطر بسپاريد كه اين شاخص ها بايد تنها به عنوان رهنمون به كار روند . با توجه به موارد زير، تصميم بگيريد كه هنگام مراجعه بعدي به متخصص اطفال ، در مورد راه كارهاي زير با او سخن بگوييد .

تفاوت عمده بين رشد كودك شما و شاخص ها در اين است كه كودكتان هنوز نمي تواند خيلي از كارهايي را كه لازمه سن و سال او است ،‌ انجام مي دهد .

در هفت ماهگي كودك قادر خواهد بود كه مدتي روي پاي خود بايستد و حتي ممكن است با كمك شما بتواند بلند شود و بايستد . در طي دو ماه آينده او ياد خواهد گرفت كه با گرفتن اشياء اطرافش خود را از حالت نشسته به حالت ايستاده در آورده و كم كم به تنهايي بايستد .

در اين سن كودك ممكن است ترجيح دهد كه از يك دستش بيشتر استفاده كند ؛ دست راست يا چپ ، اگر يك اسباب بازي به او بدهيد و او هميشه با يك دست ( مثلاٌ دست راست ) اسباب بازي را بگيرد احتمالاً در آينده راست دست خواهد شد . با اين حال ممكن است بعداً اين وضعيت تغيير كند . ممكن است تا دو سالگي چپ دست يا راست دست بودن كودك مشخص نگردد .

در اين سن كودك با استفاده از حروف بي صدا و با صدا ، اصواتي از خود در مي آورد و حركات زبان و دهانش شروع به تغيير خواهند كرد .

هيچ زمان ثابت و مشخصي براي دندان در آوردن وجود ندارد ؛ اما معمولاً اولين دندان بين شش تا هفت ماهگي ظاهر مي شود . اما ممكن است در برخي كودكان نخستين دندان در 13 ماهگي ظاهر شود . اولين علامت دندان در آوردن معمولاً آبريزش از دهان است . همچنين قبل از در آمدن دندان ، لثه ها قرمز و متورم مي گردند و درد آنها ممكن است به گوش ها هم انتشار يابد . با اين حال هيچ گاه بيماري هايي مثل اسهال ، تب و گوش درد را به دندان در آوردن كودكتان نسبت ندهيد و هميشه با پزشك مشورت كنيد .

از اين سن كودك در مقابل غريبه ها احساس نگراني و ترس خواهد كرد. حدود يك ماه بعد اگر كودك را در اتاق تنها بگذاريد دچار ترس و نگراني جدايي از مادر خواهد شد .اوج اين ترس و نگراني از جدايي ، معمولاً در حدود 15 ماهگي است و پس از آن ، اين نگراني كاهش خواهد يافت . از هشت ماهگي رفتار كودك انعطاف پذير مي شود و براي اولين بار مي خواهد كه اسباب بازي هايش را با ديگران شريك شود. اين سن زمان مناسبي است كه او را با كتاب آشنا كنيد و برايش كتاب بخوانيد . از كتاب هايي با تصاوير بزرگ و رنگي استفاده كنيد .

1- درحالت خوابيده به شكم غلت بزند وحول محور بدنش بچرخد .

5- سرش را به سمت صداهاي آشنا برگرداند . در اين سن مي توانيد به بررسي و آزمايش شنوايي كودك بپردازيد ، به اين ترتيب كه پشت سر كودك ايستاده و صداي جغجغه در آوريد و ببينيد كودك سر خود را بر مي گرداند يا نه .

كودك در اين سن قادر است محدوده وسيعي از احساسات و هيجانات مثل خوشحالي ، ترس ، عصبانيت و ناراحتي را بروز دهد و از اين راه احساس خود را بيان كند . او ممكن است شروع به نشان دادن علائمي از استقلال و عدم اتكاء به ديگران كند اما هنوز مي خواهد مطمئن باشد كه شما در كنارش هستيد و در صورت نياز به او كمك خواهيد كرد.

قد او در اين سن به طور متوسط 71 سانتيمتر و وزنش حدود 8/8 كيلوگرم است . محدوده تغيير قد بين 69 تا 74 سانتي متر و محدوده تغيير وزن 8 تا 8/9 كيلوگرم است .

1- به طرف اشياي بزرگ دست دراز كند ، آنها را گرفته و از اين دست به آن دست بدهد.

2- براي گرفتن اشياء از كنار خارجي كف دست استفاده كند و ساچمه را با انگشت به طرف خود بكشد .

3- كلمات غير اختصاصي مثل ماما و دادا را بيان كند .

براي اولين بار بعد از تولد ، در اين سن ممكن است درباره تربيت كودك فكر كنيد . تربيت كردن به معني تنبيه كردن نيست ، بلكه آموزش مفهوم خوب و بد است . اين اهميت دارد كه به خاطر داشته باشيد كه كودك نمي تواند بد باشد ، زيرا كودكان هنوز راه غلط را از درست تشخيص نمي دهند و نمي دانند كاري كه مي كنند درست است يا غلط . آنها با مشاهدات و تجربياتي كه كسب مي كنند كم كم جهان اطراف خود را مي شناسند . آموزش و معرفي مفهوم كارهاي خوب و بد در اين مرحله ، اولين قدم در كمك به تربيت صحيح كودك است . شما بايد محدوديت هايي مناسب براي كودك در نظر بگيريد و او را مجبور به انجام آنها بكنيد . ولي اين كارها را با محبت و مهرباني انجام دهيد . هيچ گاه كودك خود را تهديد نكنيد كه او را دوست نخواهيد داشت زيرا اين گفته اثر بدي روي اعتماد به نفس او خواهد داشت . اين امر اهميت دارد كه او بداند هميشه مورد علاقه شما قرار خواهد داشت . حتي اگر كاري مي كند كه مطابق ميل شما نيست .

هيچ گاه كودك خود را نزنيد ، با اين كار خشونت را به كودك ياد مي دهيد .

1- به تنهايي و بدون كمك بنشيند . در اين حالت پشت وي مستقيم و در حالت عمودي است .

2- دست خود را به اشياء گرفته و بايستد و با گرفتن اشياء راه برود .

4- كلمه نه يا نكن را مي فهمد هر چند ممكن است اطاعت نكند .

در اين سن كودك با اعتماد بيشتري روي پاهاي خود مي ايستد . همچنين او دوست دارد در كارهاي منزل به شما كمك كند . در اين سن كودكان از نظر فعاليت هاي فيزيكي بسيار با يكديگر متفاوتند . اگر كودك شما در اين فعاليت ها به كندي پيشرفت مي كند نگران نشويد . در سن مناسب همه كارهاي لازم را انجام خواهد داد .

تعادل كودك تا اين سن تكامل زيادي مي يابد . او مي تواند هنگام نشستن ، بدون افتادن به يك سمت خم شود و براي برداشتن يك اسباب بازي كه پشت سرش قرار داده شده بچرخد . در اين زمان بهتر است كه شما در اطرافش باشيد و اگر به زمين افتاد به او اعتماد به نفس بدهيد تا دوباره بلند شده و روي دو پا بايستد .

3- اشياء را با شست و انگشت سبابه بگيرد و اشيايي را كه در دست شخص ديگري است رها كند .

كودك شما به جشن تولد يك سالگي اش مي رسد . هنگامي كه به عقب نگاه مي كنيد از ميزان تغييرات رخ داده در وي متعجب مي شويد . او حال عضوي كوچكي از خانواده شماست با شخصيت و خصوصياتي مستقل ، پر از انرژي ، شور زندگي و عشق براي نزديكانش .

در اين سن او سعي مي كند به تنهايي ايستاده و حتي چند قدم نيز به تنهايي راه برود . اما فراموش نكنيد كه او يك انسان منحصر به فرد است و نبايد با كودكان ديگر مقايسه شود .

او در اين سن دستورهاي ساده را به خوبي مي فهمد و حتي ممكن است آنها را اجرا كند .

در يك سالگي قد كودكتان تقريباٌ 75 سانتي متر است و وزني حدود 9 كيلو و 800 گرم دارد . اما قد او مي تواند از 73 تا 77 سانتيمتر متغير باشد . وزن او در اين زمان تقريباً 3 برابر وزن زمان تولدش است .

3- اسباب بازي ها را در صورت درخواست با اشاره به افراد ديگر بدهد .

4- مطلب خود را طور ديگري غير از گريه كردن به شما بفهماند .

5- با افراد خانواده و افراد آشنا با تكان دادن دست باي باي كند .

اولين نشانه هاي استقلال کودک در حدود يک سالگي او ظهور مي کنند.

درک کودک از شخصيت خود ( در حدود 15 ماهگي، کودک قادر است تصوير خود را در آينه تشخيص دهد و ديگر فکر نمي کند که آن تصوير متعلق به کودک ديگري است) موجب مي گردد که او هر چه بيشتر به سمت مستقل شدن پيش برود. و خيلي زود همچون ديگر کودکان در مقابل همه چيز «نه» خواهد گفت. مثلاً اگر بخواهيد دکمه لباسش را ببنديد شما را به عقب مي راند. او سعي خواهد کرد خودش دکمه هاي لباسش را ببندد ولي چون هنوز به حد کافي براي انجام اين کار توانايي ندارد به کج خلقي روي مي آورد. در واقع پافشاري او در انجام کارهايش به سبک خود، او را مطمئن مي سازد که به شما وابسته نيست.

بعضي از والدين براي صرفه جويي در وقت ، قبل از رفتن به خريد از کودکشان مي خواهند که تصميم بگيرد چه لباسي را مي خواهد انتخاب کند. احساس غروري که کودک از انتخاب لباس هايش به دست مي آورد ارزش اين همه زحمت را دارد.

در حدود 13 ماهگي، کودک شما ممکن است که سعي کند لباسهايش را خود از تن در آورد و معمولاً اين کار را با شلوارها و جوراب هايي شروع مي کند که کمرکشي دارند و به راحتي بيرون کشيده مي شوند. حتي ممکن است بر لباس هايي همچون پيراهن و پوشاکي که تا حدودي در آوردنشان سخت تر است نيز فائق آيد. و وقتي شما مجبور شويد با عصبانيت براي چندمين بار جورابش را دوباره به پايش کنيد، او در خيال خود به يک موفقيت مهم دست يافته و به آن افتخار مي کند.

يکي ديگر از مهارت هايي که در اين زمان توسط کودک کسب مي شود، استفاده از وسايل غذاخوري است. بعضي از کودکان در حدود 13 ماهگي قاشق و چنگال را مورد استفاده قرار مي دهند و قريب به تمام بچه ها تا 18 ماهگي چنين کاري را مي آموزند. اما از فرزندتان انتظار نداشته باشيد که در انجام آن، مهارت بالايي داشته باشد چرا که صرف به دست گرفتن قاشق بدين معني نيست که او مي تواند به درستي غذا را به دهان ببرد. احتمالاً کودک شما تا حدود چهار سالگي قادر نخواهد بود از قاشق و چنگال به درستي يک بزرگسال استفاده کند بنابراين تا آن زمان انتظار بسياري از کثيف کاري ها را داشته باشيد.

تا حدود 20 ماهگي اکثر کودکان ياد مي گيرند که چگونه لباس خود را از تن خارج کنند. اين موفقيت براي او اهميت بالايي دارد و سعي مي کند مهارتش را مدام به رخ شما بکشد. به همين خاطر بارها او را خواهيد ديد که براي خود در خانه لخت گشت مي زند! در همين زمان با ياد گرفتن اين مهارت، پوشيدن لباس را نيز فرا مي گيرد. اما در نظر داشته باشيد که مدتي طول خواهد کشيد تا از پـَسِ تي شرت يا لباس هاي که لازم است از روي سرش به تن کند، بر آيد. علت اين است که انجام چنين کاري به مهارت بالاتري نياز دارد.

کودکان زودرس معمولاً ديرتر از ديگر کودکان اين مهارت ها را کسب مي کنند.

در اين مرحله، زماني کودک ممکن است به يادگيري دستشويي رفتن نيز علاقه نشان دهد ولي توجه داشته باشيد که بعضي از کودکان علي رغم علاقه اي که نشان داده اند تا يک سال بعد هم توانايي انجام اينکار را نخواهند داشت. دو عامل بيانگر اين امر است که کودک آمادگي لازم براي کسب چنين مهارتي را دارد: اول اين که او بايد ياد بگيرد چگونه شلوارش را در بياورد و بپوشد. دوم اين که بايستي دستشويي برود (قبل از آنکه خود را خيس کند).

به علاوه بايد بياموزد که دستهايش را قبل از بيرون آمدن از دستشويي تميز بشويد و خشک کند (شما که نمي خواهيد او آلودگي را همه جا پخش کند؟)

لازم است که شما اين کارها را مرحله به مرحله به او آموزش دهيد و هر از چند گاهي نيز دوباره به او متذکر شويد تا آن کارها را فراموش نکند.

تا 15 ماهگي كودك شما قادر خواهد بود به تنهايي راه برود و تنها بماند . او روي زانوها و دستانش از پله ها بالا خزيده و بسيار آهسته از پله پايين مي آيد . توانمندي و مهارت هاي دستي او افزايش يافته و ممكن است قادر باشد كه يك مكعب را روي ديگري قرار دهد . قد او در اين سن حدوداً 81 سانتيمتر و وزنش 11 كيلوگرم است و دامنه تغييرات قد و وزن بين 80 تا 84 سانتيمتر و 10 تا 12 كيلوگرم است .

تا زماني كه كودك شما 18 ماهه مي شود . اطلاعات شگفت آوري كسب خواهد كرد و ميزان قابل توجهي از مهارت ها و رفتارهاي حركتي را به دست خواهد آورد . او قادر خواهد بود به تنهايي و با امنيت كامل ، بدون اين كه به اشياء برخورد كند ، در اطراف حركت كرده و يك شيء مانند اسباب بازي مورد علاقه اش را با خود حمل كند . او به خوبي از پله ها بالا رفته و حس تعادل خوبي دارد به طوري كه قادر خواهد بود بدون افتادن به جلو خم شده و اشياء را از روي زمين بردارد . او قادر خواهد بود اشياء كوچك را با انگشتان بر دارد و با قلم يا مداد رنگي اشكال دايره اي شكل رسم كند . اشياء متحرك در فاصله متوسط ، توجه او را جلب خواهند كرد . در اين سن سرعت رشد او كاهش مي يابد و از 2 سالگي به بعد سالانه 2 كيلوگرم به وزن او اضافه مي شود .

كلمات او تقريباً قابل درك شده و ممكن است زنجيره اي از صداهاي آشنا را با هم توليد كند . اما فقط تعداد اندكي لغت را درست به زبان مي آورد . درك او از سخنان اطرافيان خوب است و مكالمات و گفتگوهاي ساده و كوتاه را دنبال مي كند . محدوده توجه او هنوز كم است ، اما قادر است به اشياء اشاره كرده و نام هاي مورد علاقه خود را به آنها بدهد. او از آواز خواندن و موسيقي لذت مي برد . احتمالاً مايل است خودش غذايش را بخورد و از آشفتگي كه به اين ترتيب ايجاد مي كند ، لذت مي برد . او شروع به تقليد و يادگيري اعمال شما مي كند . كودكتان ممكن است تمايل به همبازي شدن با شما داشته باشد اما مادامي كه در محدوده ي توجه و ديد شما قرار دارد از تنها بازي كردن نيز لذت خواهد بود.

1- با پاهاي باز از هم به راحتي راه رفته و بدود .

3- زانوها و لگن را خم كرده و براي برداشتن اشياء از روي زمين چمباتمه بزند .

4- عكس هاي ساده و كتاب ها را مي شناسد ، انگشت اشاره را روي آنها قرار مي دهد و از آنها لذت مي برد .

به تدريج كه كودك بزرگتر مي شود ، مهارت اي بيشتري كسب كرده و مهارت هاي كسب شده در سنين پايين تر را تكميل مي كند. حالا او عضوي كوچك و فعال از خانواده شماست كه توجه و حمايت بيشتري را طلب مي كند . كنترل عضلاني در حال رشد و تكامل است . كودك هنگامي كه كهنه خود را خيس مي كند ، متوجه مي شود و حتي ممكن است قبل از كثيف كردن كهنه خود اين را بفهمد . اگر چنين باشد ، فرصت مناسبي براي آموزش دستشويي رفتن براي شما پيش آمده كه بايد از آن استفاده كنيد . هر چند 18 ماهگي زودترين زماني است كه شما مي توانيد اين آموزش را به كودكتان بدهيد.

حول و حوش 18 ماهگي بهتر است ارزيابي هاي بيشتر و دقيقتري از كودك توسط پزشك به عمل آيد ، مثلاً مشاهده وي در حال بازي كردن و اطمينان يافتن از اين كه مهارت هاي اساسي را به دست آورده. همچنين اين فرصتي خواهد بود براي شما تا هر مشكل يا سؤالي را كه در مورد رشد و نمو فرزندتان داريد با پزشك خود در ميان بگذاريد . دو سالگي سن شكل گيري وضعيت بدن و به دست آوردن مهارت هاي حركتي بزرگ است . وزن او در اين سن 12 كيلوگرم ( 100/11 تا 13 ) و قدش حدود 87 سانتيمتر ( 5/84 تا 89 ) است . او در اين سن قادر است :

- بر روي تمام كف پا بدود ، توقف كرده و دوباره شروع به دويدن كند و از موانع احتراز كند .

2- با ثبات كامل براي برداشتن اشياء چمباتمه زده و بدون استفاده از دست ها دوباره روي پاها بلند شود .

4- از كتاب هاي عكس دار لذت مي برد و به جزئيات عكس هاي مورد علاقه خود توجه مي كند .

کودک احتمالاً تا اين سن آموخته است که چگونه لباسهايش را بپوشد و در بياورد، براي همين به در آوردن کفش علاقه نشان مي دهد. اگرچه اين کار ساده به نظر مي رسد، اما در حقيقت به توانايي زيادي احتياج است تا کودک بتواند کفش هاي خود را يکي يکي از پا در آورد و اگر بخواهد اين کار را ايستاده انجام دهد بايد بگيرد که چگونه روي يک پا تعادل خود را حفظ نمايد. کودکتان حتي ممکن است که روزي چند بار لباس عوض کند و اين بسيار خوب است. توجه داشته باشيد که کودکان در شلختگي سرآمد هستند و احتمال دارد که با لباس هاي کثيف در خانه بچرخد. در اين مرحله، اگر او نمي خواهد در مقابل اصرار شما لباس هاي کثيفش را تعويض کند، بهتر است شما کوتاه بياييد.

در اين دوره کودک مي تواند بعضي از اصول بهداشتي را فرا بگيرد. شايد او نتواند ياد بگيرد که براي پاک کردن بيني خود از دستمال استفاده کند و نياز باشد که شما صورت او را تميز کنيد، اما مي توانيد به او بياموزيد که در هنگام عطسه کردن سر را به سمت آرنج بگيرد. کلاس هاي پيش دبستاني براي جلوگيري از انتشار ميکروب ها از اين روش به جاي پوشاندن دهان با دست استفاده مي کنند.

اين سن براي کودک سن «مي خواهم خودم انجام بدهم» محسوب مي گردد. بدين سبب او احتمالاً مي خواهد که خودش مسواک بزند. به وي اجازه بدهيد که ابتدا خودش مسواک بزند ولي بعد شما نيز دندانهايش را مسواک بزنيد تا کاملاً تميز شوند. در حقيقت فرزندتان تقريباً تا حدود شش يا هفت سالگي قادر نخواهد بود که درست مسواک بزند، چرا که کودکتان براي مسواک زدن صحيح ، به هماهنگي بيشتري در اعضاء بدنش نيازمند است.

کودک با نزديک شدن سومين سال تولدش، بيشتر و بيشتر به سوي عدم وابستگي گام برمي دارد. درست است که او نمي تواند بعضي کارها را کامل انجام دهد ولي شما مي توانيد آن کار را مرحله به مرحله کنيد و اجازه دهيد که هر مقدار را که مي تواند بر عهده بگيرد. به عنوان مثال مي توانيد از او بخواهيد که ليواني را بياورد و شما در آن برايش شير بريزيد. براي تشويق وي در راه مستقل شدن، مي توانيد ظروف نشکن و بعضي تنقلات همچون کشمش و بيسکويت را در دسترس او بگذاريد تا خود از آنها بردارد و استفاده کند. شايد کودک بعضي چيزها را زمين بيندازد ولي او را در کارهايش حمايت و تشويق کنيد.

در اين سن کودکتان تلاش خواهد کرد تا کفشهايش را به پا کند و حتي سعي خواهد کرد که اگر کفش ها سگک دارد و يا چسبي است خود آنها را ببندد (گره زدن بندها هنوز زود است). گرچه انجام اين عمل توسط کودکتان تا حدودي وقت شما را تلف مي کند اما ارزشش را دارد که صبح زودتر از خواب برخيزيد و اين وقت را به فرزندتان اختصاص دهيد. به علاوه کودک از کمک کردن به شما نيز خوشحال خواهد شد. مثلاً به او اجازه بدهيد که شانه يا گيره هاي سر را براي شما بياورد ، يا حتي در چيدن سفره کمک کند.

از اين دوره سني کودکتان بهره ببريد و به او بياموزيد که کارهايش را خودش انجام بدهد. به عنوان مثال خودش وسايل بازي را جمع کند. گرچه او نمي تواند اتاق را تميز کند ولي مي تواند با علاقه فراوان در جمع کردن خرت و پرت ها تا حدودي شما را ياري دهد.

زمان رشد مهارت ها در کودکان متفاوت است. بعضي کند و بعضي خيلي سريع پيش مي روند اما اگر فرزند دو ساله شما علاقه اي به انجام هيچ کدام از کارهاي خود نشان نمي دهد و يا به نظر مي رسد که از پس نيازهاي ابتدايي خود همچون غذا خوردن با قاشق بر نمي آيد با پزشک کودکتان مشورت کنيد [البته الزاماً مشکلي وجود ندارد] و به خاطر داشته باشيد که کودکان زودرس معمولاً ديرتر از ديگر کودکان اين مهارت ها را کسب مي کنند.

کودکان معمولاً تا سن سه سالگي در هنگام خريد به انتخاب لباس توجهي ندارند اما بعضي کودکان دوره پيش دبستاني چنان در انتخاب لباس وسواس نشان مي دهند که والدين خود را با انتخاب لباس هاي عجيب و غريب عصباني مي کنند و اين والدين عصباني که وقت زيادي براي تلف کردن در بازار ندارند به فوايد اين کار کودکشان نمي انديشند. اگر کودک شما اصرار دارد که خود لباس هايش را انتخاب کند وقت کافي براي اين کار در نظر بگيريد و يا لااقل از بين دو لباس به او حق انتخاب بدهيد حتي اگر نتيجه کار يک دست لباس رنگي عجيب و غريب باشد. بعضي از والدين براي صرفه جويي در وقت ، قبل از رفتن به خريد از کودکشان مي خواهند که تصميم بگيرد چه لباسي را مي خواهد انتخاب کند. احساس غروري که کودک از انتخاب لباس هايش به دست مي آورد ارزش اين همه زحمت را دارد.

کودک در دوره پيش دبستاني مهارت هاي خود را توسعه خواهد داد. بسياري از کودکان کارهاي ابتدايي همچون لباس پوشيدن، شستن دست ها، غذاخوردن و حمام رفتن ( البته نه تميز شستن خود) را تا حدي ياد گرفته اند که در حدود چهار سالگي در آنها مهارت بيشتري کسب مي کنند.

هر چه کودک بزرگتر مي شود کارهاي مربوط به خود را بهتر و بهتر انجام مي دهد و پيش از آنکه شما انتظار داشته باشيد قادر خواهد بود که بند کفشهايش را ببندد و حمام برود. او خيلي زود لباس خواهد شست، غذا خواهد پخت و رانندگي خواهد کرد ؛ آن زمان آرزو خواهيد کرد که اي کاش مي توانستيد مانند يک کودک او را نوازش کنيد، اما مقاومت او در برابر اين کار شاهدي است بر تمام زحماتي که شما متحمل شديد تا او ياد بگيرد که از خود مراقبت کند و مستقل بار بيابد.

وقتي به تكامل مهارت هاي حركتي كودك خود توجه مي كنيم، بهتر است عوامل زير را نيز در نظر داشته باشيم

يكي از مسائل مهم كه براي حركت كردن يا فعاليت داشتن كودك ضروري است توجه و تمركز اوست. زماني كه كودك با دشواري يك فعاليت حركتي را فرا مي گيرد، لازم است كه به عوامل تأثير گذار نيز توجه كنيم. مثلاً ببينيم كودك از نظر جسمي به حد كافي تكامل پيدا كرده تا بتواند مكعب ها را روي يكديگر قرار بدهد و برج بسازد يا اين كه به سادگي تحت تأثير كودكي كه در كنارش با مهره هاي رنگي بازي مي كند قرار گرفته است

هر كودك يا حتي هر يك از بزرگسالان از راه خاص خود تحت تأثير محرك هاي حسي قرار مي گيرند. به طور مثال ممكن است يك نوع بوي خاص فردي را بيمار كند ولي بر فرد ديگر تأثيري نگذارد يا اين كه سر و صدا توجه فردي را بيش از سايرين به خود معطوف دارد. در واقع علاوه بر پنج حس بويايي، چشايي، بينايي، لامسه و شنوايي، دو حس ديگر نيز براي تكامل كودك وجود دارد : حس حركت و موقعيت بدن در فضا.

با كمك حواس هفتگانه مي توان اطلاعات را از محيط اطراف خود دريافت نمود، سازماندهي كرد و به شيوه اي كه بدن به آنها نياز دارد مورد استفاده قرار داد. در اين صورت هماهنگي حسي – حركتي ايجاد مي شود. گاهي اوقات تعادل موجود به هم مي خورد و به صورت پـُر حساسيتي يا كم حساسيتي (بخش يا بخش ها) ظاهر مي شود. حساسيت بيش از حد ، يا كمتر از حد طبيعي حس هاي هفتگانه مي تواند كودك را متأثر سازد و او را هنگام انجام دادن يك حركت جسمي با دشواري رو به رو كند.

حس لامسه: ممكن است كودكي پوست بسيار حساسي داشته باشد و به همين سبب از فعاليت هايي مانند لباس پوشيدن، لباس در آوردن ناراحت شود يا حتي از اين كه معلمش يا دوستش به آرامي شانه اش را لمس كند، احساس ناراحتي كند و عكس العمل نشان دهد. در مقابل ، كودكي كه از حساسيت پوستي كمي برخوردار است واكنشي نشان نمي دهد و حتي زماني كه بر زمين بيفتد يا صدمه اي به بدن او وارد شود، اظهار ناراحتي نمي كند.

حس بويايي: ممكن است كودكي به يك بوي ناشناخته عكس العمل نشان دهد ولي كودك ديگر نتواند حتي يك بوي آشنا مثل بوي سوختن غذا را تشخيص دهد.

حس چشايي: برخي از كودكان براي چشيدن بعضي از مزه ها از حساسيت بالايي برخوردارند.

حس بينايي: گاهي اوقات نور شديد يا بعضي از رنگها كودك را ناراحت مي كند.

حس شنوايي: ممكن است كه يك كودك با شنيدن صداي ناگهاني يا صداي بلند تحت تأثير قرار بگيرد

بعضي از كودكان به دشواري ، فضاي مورد نياز براي انجام حركت يا فعاليت ها را تشخيص مي دهند. به طور مثال زماني كه مي خواهند شيئي را روي ميز بگذارند، بدون در نظر گرفتن فضاي پيرامون آن، شيء را وارونه مي كنند.

يا وقتي كه قرار است از مسير پرپيچ و خمي عبور كنند و روي صندلي بنشينند، ممكن است پيچيدگي مسير، آنها را گمراه كند يا از تمركزشان بكاهد، در نتيجه گاه كودك نمي تواند صندلي را پيدا كند يا اين كه به درستي روي آن بنشيند.

حركت و جنب و جوش كودك: كودكي كه از حساسيت بالايي برخوردار است ممكن است از بالا رفتن از يك مسير مارپيچ خودداري كند و از نظر فعاليت هاي حركتي درشت نيز با دشواري رو به رو شود ؛ ولي كودكي كه حساسيت كمي دارد، نمي تواند از بالا رفتن صرف نظر كند، تمام مدت روز بر روي كاناپه يا ميز و صندلي بالا و پائين مي پرد، چنين كودكي را با دشواري مي توان به بازي با مكعب هاي رنگي يا درست كردن پازل تشويق كرد.

هنگامي كه كودكي در اجراي برخي از فعاليت هاي جسمي با مشكل رو به روست، لازم است كه والدين و متخصصين به تأثير گذاري محيط حسي بر وي توجه نمايند و سپس تكامل جسمي او را ارزيابي كنند. آيا كودك به دليل اشكالي كه در تكامل جسمي خود دارد، نمي تواند قطعات پازل را كنار يكديگر قرار دهد يا اين كه نور و صداهاي محيط سبب بر هم زدن تمركز و دقت او شده اند؟ نكته مهم ديگر اين است كه هماهنگي حسي – حركتي مسئله اي واقعي است و حتي در مورد بزرگسالان نيز بايد مورد توجه قرار گيرد

معمولاً سخت ترين كار والدين يا متخصصين كودك اين است كه دريابند مشكل كودك كاملاً جسمي است يا تحت تأثير عوامل ديگر قرار مي گيرد: عواملي مانند هماهنگي حسي – حركتي يا مهارت هاي توجهي. آنچه كه بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه آيا كودك مي تواند كار يا فعاليتي را در بعضي از شرايط انجام دهد ولي در موقعيت هاي ديگر از انجام دادن آن عاجز است؟ به طور مثال كودك مي تواند در خانه بنشيند و بيست قطعه پازل را در كنار يكديگر قرار دهد اما در كودكستان، به دويدن و جست و خيز كردن مي پردازد. واضح است كه در اين مورد مشكل جسمي وجود ندارد. ديگر اينكه والدين و متخصصين لازم است به بخش هاي تمركز كودك يا وجود تحريك هاي حسي توجه كنند؛ مانند نور بسيار شديد، سر و صداي زياد و شلوغي محيط كلاس ؛ كليدي كه رمزگشاي سنجش مهارت هاي جسمي و تكامل جسمي كودك و توجه به افزايش يافتن آنهاست؛ در اين صورت اگر با مشكلي رو به رو شويم، با در نظر گرفتن عوامل تأثير گذار، به رفع آن مي پردازيم.

در اين سن قد كودك 96 سانتي متر ( 94 تا 98 ) و وزنش به طور متوسط 14 كيلوگرم ( 13 تا 5/15) است.

1- به تنهايي از پله ها بالا رفته و به تناوب پاها را عوض كند و با قراردادن دو پا روي يك پله از پله ها پائين بيايد؛ و مي تواند از پله انتهايي با پاهاي جفت پائين بپرد؛

2- مي تواند در هنگام دويدن در صورت رسيدن به يك مانع ، آن را دور بزند؛

3- مي تواند يك سه چرخه را با استفاده از ركاب زدن رانده و در گوشه هاي عريض اتاق با آن دور بزند؛

4- مي تواند روي پنجه ي پاها بايستد و راه برود؛

6- مي تواند يك توپ را با دست هاي كشيده پرتاب كند و يا توپ را در ميان بازوانش بگيرد؛

قد كودك در اين سن 102 سانتي متر و وزنش حدود 16 كيلو گرم مي شود. در اين سن مهارت هاي گوناگوني كسب مي شود، به عنوان مثال كودك دراين سن قادر است :

2- ممكن است در طول شب خشك باشد هرچند اين مسئله بسيار متغير است؛

3- دوست دارد به بزرگترها در كارهايي مانند رسيدگي به گلدانها و خريد كمك كند؛

4- تلاش مي كند تا محيط اطراف خود را مرتب نگه دارد؛

5- مفهوم شريك شدن در اسباب بازي ها را درك مي كند ؛

6- به خواهريا برادر كوچكترخود علاقه نشان مي دهد؛

8- مي تواند روي پنجه پاها بايستد و راه برود يا بدود؛

9- مي تواند براي چهار يا پنج دقيقه روي يك پا ايستاده و " لي لي " بازي كند؛

10- صحبت كردن كودك در اين سن از لحاظ دستوري صحيح بوده و كاملاً هوشيارانه است؛

11- سؤالاتي با كلمات سؤالي " چرا" "چه موقع"،"چگونه" ساخته و معني لغات را درك مي كند؛

12- از گوش كردن و يا تعريف كردن داستان هاي بلند لذت مي برد؛

13- دستهايش را خودش شسته و خشك مي كند. دندانها را مسواك مي زند. لباسهايش را خودش مي پوشد و بيرون مي آورد؛

14- از نظر رفتار عمومي احساس استقلال كرده و به خود متكي است؛

(اين زمانِ شروع روابط اجتماعي و ايفاي نقش است)؛

در 5 سالگي كودك 108 سانتي متر قد و 18 كيلوگرم وزن دارد.

1- در اين سن كودك براحتي روي يك خط باريك راه رفته و روي پنجه ي پاها جست و خيز مي كند؛

2- قادر است كمر را خم كرده و بدون خم كردن زانوها پنجه پاها را لمس كند؛

4- مي تواند شكل آدمك را به صورتي قابل تشخيص با رسم سر، تنه ، پاها ، دست ها و در شكل هاي مختلف بكشد؛

5- مي تواند انگشتان يك دست را با دست ديگر بشمرد؛

6- مي تواند نام دو يا چند رنگ اصلي را بگويد و 10 يا 12 رنگ را با يكديگر جوركند؛

7- به سهولت صحبت كرده و نكات دستوري و تلفظي را رعايت مي كند اما هنوز ممكن است در اداي برخي صداها مشكل داشته باشد؛

8- بسيارعلاقه مند است كه برايش داستان بخوانيد يا تعريف كنيد تا بعداً جزئيات آن را با دوستانش بازي كند؛

9- نام كامل ، سن و گاه روز تولدش را مي گويد، آدرس خانه را نيز مي گويد؛

11- دستها و صورتش را تحت نظارت شما شسته و خشك مي كند؛

12- دوستانش را انتخاب مي كند . بيشتر اوقات در گروه دوستانش به سرمي برد و لزوم رعايت قوانين را در بازي ها درك مي كند.